Sosyal Rehabilitasyon Hizmetleri Daire Başkanlığı

Başkan            : Hatun ÖZKÜMÜŞ

Tel                   : 0 312 705 50 39

Faks                : 0 312 705 50 20

e-posta              : sosyalrehabilitasyon@aile.gov.tr

 

DAİRE BAŞKANLIĞININ KURULUŞ VE GÖREVLERİ

Sosyal Rehabilitasyon Hizmetleri Daire Başkanlığı 633 Sayılı Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile kurulan Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü bünyesinde yer alan ana hizmet birimlerinden birisidir.

 

Daire Başkanlığının görev alanları; 633 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğüne verilen görev çerçevesinde belirlenmiş olup, bu çerçevede Daire Başkanlığının görevleri “Aile Ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü Teşkilat Ve Görevlerine İlişkin Yönerge”nin 40 ıncı maddesi ile belirlenmiştir.

 

Buna göre Sosyal Rehabilitasyon Hizmetleri Daire Başkanlığının görevleri aşağıda belirtilmiştir:

  1. Suça itilmiş / suç mağduru çocuklara yönelik politikalar oluşturarak, koruma bakım ve rehabilitasyon hizmetlerinin planlanması, uygulanması ve takibini yapmak.
  2. Refakatsiz sığınmacı çocuklara yönelik koruma bakım, eğitim ve rehabilitasyon hizmetlerini yürütmek.
  3. Sokakta yaşayan / çalıştırılan çocuklara yönelik politikalar oluşturmak, bakım ve rehabilitasyon hizmetlerini sunmak.
  4. Rehabilitasyon hizmeti veren kuruluşlara yönelik hizmetlerin ilke, usul ve esaslarını belirlemek,
  5. Acil müdahale yöntemlerine ilişkin etkin ve kalıcı materyal ve dokümanları hazırlamak, revize etmek.
  6. Suça sürüklenen / suç mağduru çocuklar, sokakta risk altında yaşayan ve maddenin kötüye kullanımı sonucu rehabilitasyona gereksinim duyan çocukların bakımı, korunması, aile ve topluma kazandırılması amacıyla çocuk destek merkezleri açmak, açılmış olanların çalışmalarını izlemek, değerlendirmek ve geliştirmek, hizmetin etkinliği ve verimliliğini artırmaya yönelik plan, program ve projeler hazırlamak, uygulanmasını sağlamak.
  7. Evinden kaçmış olan çocukların ailelerine ve topluma kazandırılmasına yönelik çalışmaları planlamak ve takibini yapmak.
  8. Sokakta olumsuz koşul ve ortamlarda yaşayan çocukların, bu ortamlardan uzaklaştırılıp korunması, rehabilite edilmesi konusunda çalışmaların planlanması ve yürütülmesini sağlamak.
  9. Sosyal rehabilitasyon hizmetleri ile ilgili olarak özel ve diğer kamu kuruluşları, paydaş kurum ve kuruluş temsilcilerine verilecek sosyal rehabilitasyon hizmetleri bilgilendirme ve dış eğitimleri belirlemek, eğitim içeriklerini oluşturmak.

 

Suça sürüklenen, suçun mağduru olan, sokakta ve  risk altında bulunan çocuklar ile sokakta sosyal risklerle karşı karşıya kalan çocukların korunması, bakımı ve rehabilitasyonlarının sağlanması Daire Başkanlığının hizmet önceliğini oluşturmaktadır.

 

Bu çerçevede Sosyal Rehabilitasyon Hizmetleri Daire Başkanlığı üç birimden oluşmaktadır:

1) Suça Sürüklenen Çocukların Rehabilitasyonu Birimi,

2) Suç Mağduru Çocukların Rehabilitasyonu Birimi,

3) Sokakta Risk Altındaki Çocukların Rehabilitasyonu Birimi

  • BAŞVURU VE ÇOCUK KABULÜ

Çocuklarımız çeşitli yollarla kurumumuz himayesinde korunma altına alınmaktadır. Bu çerçevede korunmaya ihtiyacı olan çocuk hakkında vatandaşlarımız, aileler veya çocuğun kendisi il müdürlüklerimize,  Bakanlığımıza bağlı kuruluşlarımıza veya ALO 183 telefon hattımıza başvuruda bulunabilmektedirler. Korunmaya muhtaçlığı çeşitli kamu kurum ve kuruluşları tarafından tespit edilen çocuklar da kurumumuza yönlendirilmektedir. Basında çocuklar hakkında yer alan haberler de Bakanlığımızca ihbar olarak değerlendirilmekte ve çocuğun korunmaya muhtaçlığını tespit etmek ve uygun hizmetleri almasını sağlamak amacıyla gerekli işlemler Bakanlığımızca yürütülmektedir.

 

Kurumumuza gönderilen çocukların aile ve sosyal çevresini kapsayan sosyal incelemesi Bakanlığımız sosyal çalışma görevlilerince yapılmaktadır. Korunmaya ihtiyacı olduğu sosyal çalışma görevlilerince tespit edilen çocuklar hakkında ilgili mahkemeye müracaat edilerek 5395 Sayılı Çocuk Koruma Kanunun 5. Maddesi gereğince koruyucu ve destekleyici tedbirler talep edilmektedir. Çocuğun ihtiyacına göre sağlık, eğitim, danışmanlık ve bakım tedbirlerinden birisi veya hepsi birden talep edilebilir. Mahkeme; çocuğun madde bağımlılığı, davranış bozukluğu, eğitim ihtiyacı, vb. ihtiyaçları doğrultusunda tedbir kararlarına hükmetmektedir. Örneğin madde bağımlısı bir çocuk hakkında mahkeme sağlık ve bakım tedbir kararını aynı anda verdiğinde çocuğun öncelikle Sağlık Bakanlığının çocuklara özgü oluşturduğu Çocuk Ergen Madde Bağımlılığı Tedavi Merkezlerinde (ÇEMATEM) bağımlılık tedavilerinin (detoks ve tıbbı rehabilitasyon)  yapılması tedavi sonrası sosyal rehabilitasyonunun sağlanması amacıyla Bakanlığımıza bağlı Çocuk Destek Merkezlerine yönlendirilmektedir.

  • ÇOCUK DESTEK MERKEZLERİ

Suç mağduru, suça sürüklenen ve sokakta yaşayan çocuklara sunulan hizmetler, akıl ve bilimin rehberliğinde uluslararası standartlarda ve ülkemizin gerçeklerine uygun sunulmaktadır.

 

Suç mağduru, suça sürüklenen ve sokakta yaşayan çocuklara hizmet veren merkezlerin çocukların özelliklerine göre farklı isimlerle (Çocuk ve Gençlik Merkezleri, Koruma Bakım ve Rehabilitasyon Merkezleri ve Bakım ve Sosyal Rehabilitasyon Merkezleri) adlandırılması, çocukların korunmaya muhtaçlığı ve mağduriyetlerine işaret ettiğinden; 19.02.2014 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 6518 Sayılı Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunda Çocuk Destek Merkezi olarak yeniden tanımlanmıştır.

 

Çocuk Destek Merkezleri Yönetmeliği 29.03.2015 Tarih ve 29310 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Bakanlığımız suç mağduru, suça sürüklenen, sokakta ve risk altında bulunan çocuklara özgü Çocuk Destek Merkezleri oluşturmaktadır. Bu merkezler çocukların temel gereksinimlerini karşılamak, fiziksel, duygusal, psikolojik ve sosyal ihtiyaçlarını belirleyerek gerekli müdahaleleri gerçekleştirmek, aile ve yakın çevrelerine dönmelerini veya diğer sosyal hizmet modellerine hazır hale gelmelerini sağlamak üzere hizmet vermektedir.

 

Çocuk Destek Merkezlerinde çocukların rehabilitasyonunun sağlanması nihai amaç olup, süreç içerisinde çocuğun yaşamını normal bir şekilde sürdürebilecek şekilde rehabilite olması ve toplumla bütünleşmesi amaçlanmaktadır.  Rehabilitasyon hizmetinin nitelikli ve özellikli olmasından dolayı bu süreç ayrıntılı ve çözüme odaklanmış bir anlayışla hizmet üretimini gerektirmektedir. Bu amaçla öncelikle çocukların olumsuz davranışlara sevk eden nedenlerin, koşulların iyi tespit edilmesi ve bu tespitten yola çıkılarak bir tedavi planının oluşturulması gerekmektedir.

  1. Çocuk Destek Merkezleri Yeni Tip Mimari Proje Görselleri
  • Merkezlerin Açılması

Merkezin hizmete açılması için ilin göç ve nüfus yoğunluğu, sağlık ve eğitim kuruluşu yönünden yeterliliği, vaka sayısı, ulaşım imkanları ve benzeri nedenler ile hizmet binasının özelliklerini tanıtan belgelerin yer aldığı raporla birlikte il müdürlüğünce Bakanlığa teklif edilir. Bakanlıkça yapılan değerlendirme sonucu, teklifin uygun görülmesi halinde merkez hizmete açılır.

Merkez en az 20 en fazla 40 kişilik kapasite ile hizmete açılır. Refakatsiz çocuklara yönelik açılan merkezler de 80 kişilik kapasiteyi geçemez.  Merkezin fiziki ortamı ve çocukların yaşam alanları, merkezde verilen hizmetin özelliği ve çocukların gelişimsel ihtiyaçları dikkate alınarak çocukların sportif, sosyal, kültürel ve sanatsal etkinlikleri gerçekleştirebilecekleri şekilde düzenlenmektedir.

  • Merkezlerin Fiziki Yapısı

Çocuk Destek Merkezlerinin hizmet binalarının yapıları iyileştirilmiş, psikososyal destek hizmetinin sağlanabileceği yeni hizmet binaları oluşturulmuştur. Yeni Çocuk Destek Merkezleri; kampüs içerisinde villa tipi evlerden oluşan yaşam üniteleri, çocukların iş ve uğraşı yapabileceği alanları, açık ve kapalı spor alanları, hobi bahçeleri, hayvan barınakları, eğitim atölyeleri, terapi odaları ve görüşme odaları gibi alanların oluşturulduğu, çocukların takip ve kontrolünü sağlayan binalardan oluşmaktadır. Merkezler en fazla 40 kapasiteli olarak hizmete açılmaktadır. Çocukların kaldığı villa tipi evler 10 çocuğun kalabileceği şekilde yapılmaktadır. Evler tek kişilik veya üç kişilik odalar şeklinde planlanmıştır.

  • Merkezlerin İhtisas Alanları

Merkezler; çocukların mağduriyet, suça sürüklenme, sokakta yaşama, gebelik, madde bağımlılığı gibi ihtisas alanlarında yaş gruplarına (11-14/15-18)  ve cinsiyetlerine göre ihtisaslaştırılmaktadır. 11 yaş altı benzer nedenlerle korunma altına alınan çocukların ise aile bakım modellerinden öncelikle yararlandırılması veya diğer sosyal hizmet birimlerimiz olan çocuk evleri veya çocuk evleri sitelerinden yararlandırılmaktadırlar.

  • Suça Sürüklenen Çocuklara Yönelik Çocuk Destek Merkezleri

Kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiil işlediği iddiası ile hakkında soruşturma ve kovuşturma yapılan ya da işlediği fiilden dolayı hakkında güvenlik tedbirine karar verilen çocuklardan psikososyal desteğe ihtiyaç duyduğu tespit edilen çocukların temel gereksinimlerini karşılamak, fiziksel, duygusal, psikolojik ve sosyal ihtiyaçlarını belirleyerek gerekli müdahaleleri gerçekleştirmek, aile ve yakın çevrelerine dönmelerini veya diğer sosyal hizmet modellerine hazır hale gelmelerini sağlamak üzere hizmet vermektedir.

  • Suç Mağduru Çocuklara Yönelik Çocuk Destek Merkezleri

Kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiilin kendisine karşı işlenmesi sonucu mağdur olan ve bakım tedbiri kararı verilen çocuklardan psikososyal desteğe ihtiyaç duyduğu tespit edilen çocukların temel gereksinimlerini karşılamak, fiziksel, duygusal, psikolojik ve sosyal ihtiyaçlarını belirleyerek gerekli müdahaleleri gerçekleştirmek, aile ve yakın çevrelerine dönmelerini veya diğer sosyal hizmet modellerine hazır hale gelmelerini sağlamak üzere hizmet vermektedir.

  • Sokakta Yaşayan Çocuklara Yönelik Çocuk Destek Merkezleri

Ailesi ile ilişkisi az olan, ailesi olmayan, evden atılan, evden kaçan ve günün tamamını sokakta geçirip, gereksinimlerinin tamamını veya önemli bir kısmını sokakta karşılayan, psikososyal desteğe ihtiyaç duyan çocukların temel gereksinimlerini karşılamak, fiziksel, duygusal, psikolojik ve sosyal ihtiyaçlarını belirleyerek gerekli müdahaleleri gerçekleştirmek, aile ve yakın çevrelerine dönmelerini veya diğer sosyal hizmet modellerine hazır hale gelmelerini sağlamak üzere hizmet vermektedir.

Refakatsiz Sığınmacı Çocuklara Yönelik Çocuk Destek Merkezleri

4/4/2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (m) bendinde tanımlanan refakatsiz çocuklara, aynı Kanunun 66 ncı maddesi gereğince hizmet veren merkezler oluşturulmaktadır.

  • Gebe çocuklar ve Çocuk Annelere Yönelik Çocuk Destek Merkezleri

Özel suretle korunması gereken gebe çocuklar ile çocuk annelerin bebeği ile birlikte kalabileceği,  gebe çocuklar ve çocuk annelerin temel gereksinimlerini karşılamak, fiziksel, duygusal, psikolojik ve sosyal ihtiyaçlarını belirleyerek gerekli müdahaleleri gerçekleştirmek, aile ve yakın çevrelerine dönmelerini veya diğer sosyal hizmet modellerine hazır hale gelmelerini sağlamak üzere hizmet vermektedir

Gebe çocuklar için mahkemeden sağlık tedbiri kararı  verilmesi talep edilmektedir. Çocuklar merkeze kabul edildikten sonra gerekli güvenlik ve sağlık önlemleri alınmaktadır. Gebe çocuklar merkezlerde doğumdan sonra bir yıla kadar kalabilmektedir. Çocuk anne ve bebek arasında ilişkinin devamına karar verilmesi durumunda, bu süre ihtiyaç doğrultusunda uzatılabilmektedir. Doğan bebek nüfusa kayıt ettirilerek bebek hakkında da bakım tedbiri kararı alınmaktadır. Merkezlere gebe çocuklar ile üç yaşını doldurmamış bebeği olan çocuk annelerin de kabulü yapılmaktadır.

  • Madde Bağımlısı Çocuklara Yönelik Çocuk Destek Merkezleri

Uçucu, çözücü ve uyuşturucu madde bağımlısı olan çocuklardan hakkında bakım tedbir kararı verilen çocukların Sağlık Bakanlığınca madde bağımlılığı tıbbi tedavi ve rehabilitasyonunun sağlanması sonrası bu çocukları aile ve sosyal çevreleri ile sosyal uyumlarının sağlanması amacıyla merkezlere kabulleri sağlanmaktadır.

  • Her Çocuğa Danışman

Çocuk Destek Merkezlerinde çocuğun kuruluşa kabulü ile birlikte her çocuğa merkezde görevli sosyal çalışmacı, psikolog, çocuk gelişimcisi, sosyolog veya öğretmen unvanına sahip bir meslek elemanı çocuğa danışman olarak görevlendirilmektedir. Merkezden fiilen yararlanan en fazla 10 çocuğa bir danışman görevlendirilmektedir. 10 çocuğun bir danışmanı ve bir bakım elemanı olacaktır. Danışman; çocuğa merkez hakkında bilgi verir ve uyum sürecini gerçekleştirir. Çocuk hakkında yapılacak çalışmaları bireyselleştirilmiş psikososyal destek programı doğrultusunda hazırlar, uygulama planına dönüştürür. Merkezde görevli diğer meslek elemanları ile değerlendirerek uygulamaya geçer. Uygulama planını mahkemenin onayına sunar. Çocukların yeteneklerine ve isteklerine göre sosyal, kültürel ve sportif etkinliklere düzenli katılımlarını sağlar. Çocukların, merkezden ayrıldıktan sonraki hayata hazırlanmasına yönelik çalışmaları yürütür.

  • Bireyselleştirilmiş Psikososyal Destek Programı

Çocuk Destek Merkezlerinde hizmet alan çocukların kuruluşa geliş nedenleri benzer ise de özelinde her çocuğun bu davranışı yapma şekli, yapılan davranışın etkileri,  çocuğun kendisinin bu davranıştan etkilenme derecesi, gelişimsel özellikleri, v.b. farklılık gösterdiğinden her çocuğa sunulan hizmet de bu değişkenler göz önünde bulundurularak oluşturulan bireysel bir plan çerçevesinde verilmektedir. Çocuğa verilen hizmetin başarıya ulaşması için çocuğun katılımı da önemli ve gereklidir.  Bu çerçevede çocuk kendisi için alınan kararlara katılım göstermekte, planın uygulanması ve dolayısıyla rehabilitasyon sürecinin başarıya ulaşmasında etkin rol oynamaktadır.

Çocuk Destek Merkezlerinde çocuklara ve ailelerine yönelik uygulanmak üzerek psikososyal destek ve müdahaleyi içeren Anka Çocuk Destek Programı uygulanmaktadır. 

  • Çocukların Eğitimi 

Çocukların eğitim ve öğretim sistemi içerisinde örgün eğitime devam etmesinin riskli olduğu durumlarda eğitim tedbiri kapsamında merkezlerin içinde oluşturulan sınıflarda bireyselleştirilmiş eğitim alması için il milli eğitim müdürlüğü ile işbirliği yapılmaktadır.

Merkezde bulunan çocukların eğitim ve öğretimine yönelik olarak tüm ihtiyaçları karşılanmaktadır. Çocukların burs, kredi, harç ve öğrenci yurtlarından yararlanmaları sağlanmakta ve öğrenimleri süresince izlenerek gereksinimleri karşılanmaktadır. Bununla birlikte kuruluşa gelirken eğitim siteminin dışında kalmış olan çocukların da eğitimlerini tamamlamaları için çocukların açık ilköğretim, açık lise gibi eğitim sistemi içinde yer almaları sağlanmakta ve yine tüm eğitim imkânları bu çocuklar için de sunulmaktadır. Çocukların eğitimlerini tamamlamaları öncelikli hedefimiz olduğundan Bakanlığımız ile Milli Eğitim Bakanlığı arasında yapılan protokol çerçevesinde İl Milli Eğitim Müdürlükleri ile işbirliği yapılmaktadır. Ayrıca çocukların rehabilitasyonlarının sağlanması, meslek edinmesi, bilgi ve beceri kazanmaları amacıyla kurs programları planlanmakta, çocukların istek ve yetenekleri dikkate alınarak bu kurslarda aktif görev ve sorumluluk almaları sağlanmaktadır.

  • Çocukların Sağlık Takibi

Çocukların düzenli aralıklarla sağlık kontrolleri yapılmakta ve her çocuk için sağlık dosyası hazırlanmaktadır. Sağlık takip ve tedavileri kamu kurum ve kuruluşlarına ait hastaneler veya üniversite hastanelerinde yaptırılmakta olup bu hastanelerde tedavinin mümkün olmadığı hallerde ise anlaşmalı özel hastanelerde de tedavileri yaptırılmaktadır. Bu kapsamda hastaneye sevk edilen, tedavisi süren çocuklara refakat edilmekte ve taburcu edildiklerinde merkez tarafından sağlık durumları takip edilmektedir.

  • Sosyal Sportif ve Kültürel Faaliyetler

Çocuk Destek Merkezlerinde; çocukların müzik, tiyatro, resim, el sanatları vb. faaliyetlerden yararlanabilecekleri sosyal ve sportif amaçlı salonlar düzenlenmekte ve bu faaliyetleri yürütmek üzere branş öğretmeni, üniversitelerin ilgili bölümlerinden spor, müzik, tiyatro, halkoyunu, drama eğitimi verebilecek çeşitli branşlarda personel desteği sağlanmaktadır. Çocukların, müzik, spor, tiyatro, resim ve her türlü diğer etkinliklerden, kamu kurum ve kuruluşları veya özel kurum ve kuruluşlar tarafından düzenlenecek kurslardan yararlandırılmaları sağlanmakta ve bu etkinliklerde yer almaları için gereken destek verilmektedir.

  • Mesleki Çalışmalar

Merkezlerimizde rutin olarak vaka tartışma ve değerlendirme toplantıları düzenlenmekte, toplantılarda merkezden hizmet almakta olan çocuğa ilişkin yapılan çalışmalar, çocuğun uygulanan programlardan yararlanma düzeyi ve rehabilitasyon sürecinin işleyişine dair değerlendirmeler yapılmaktadır. Çocuğun rehabilitasyon sürecinin devamı veya sonlandırılması, aile veya yakınlarına dönüşü, farklı sosyal hizmet modellerinden yararlandırılması değerlendirilerek vakanın çözümüne ilişkin kararlar alınmakta ve bu doğrultuda iş bölümü yapılmaktadır. Çocuğa ilişkin açılan, devam eden ve sonlanan davalara ilişkin adli süreçler takip edilerek gerekli çalışmalar sürdürülmektedir. Fiziksel ve psiko-sosyal sorunları nedeniyle uyum sorunu devam eden çocuklar çok yönlü ele alınarak, bu yönde uygun çözüm yolları aranmaktadır. Çocuk ve Ergen psikiyatristi veya psikiyatrist ya da diğer görevlilerin vakaya ve tedavi sürecine ilişkin değerlendirmeleri vaka tartışma ve değerlendirme toplantılarında göz önünde bulundurularak rehabilitasyon süreci yürütülmektedir.

  • Çocukların Güvenliği

Çocuk Destek Merkezleri; çocukların kontrol altında tutulduğu, dış tehlikelere karşı güvenlik tedbirlerinin alındığı merkezlerdir. Merkez veya çocuklar hakkında yapılacak araştırma ve çalışmalarda, çocukların tanınmasına neden olacak hiçbir bilgiye yer verilmez.  Merkeze yerleştirilen çocukların, sosyal çevreleri ile toplumdan gelebilecek olumsuz etkilere karşı korunması amacıyla merkezin adresinin gizli tutulmakta, iletişim bilgilerinin elektronik ortam da dahil olmak üzere paylaşılmamakta ve merkeze tabela asılmamaktadır. 

Merkeze kabulü yapılan çocuğun ilk 15 gün içinde oryantasyonu tamamlanmaktadır. Oryantasyonu tamamlanan çocukların güvenlik ihtiyacı, kendini kontrol etme becerisi, hizmeti reddetme gibi durumlar dikkate alınarak merkez dışardaki aktivitelere refakatli veya refakatsiz katılımının kararı çocuğun danışmanı ile diğer meslek elemanlarından oluşan bir komisyon tarafından karar verilmektedir.

  • Çocuğun Merkezden Ayrılması ve İzlenmesi

Anka Çocuk Destek Programı kapsamında çocuğun psikososyal destek hizmetini tamamlayıp tamamlamadığına çocuğun danışmanı tarafından üçer aylık dönemler halinde değerlendirilmekte ve merkezde görev yapan tüm meslek elemanlarının katılımı ile yapılan vaka tartışma ve değerlendirme toplantısında kararlaştırılmaktadır. Çocuğun, ailesi veya yakınları yanına döndürülmesine öncelik verilmektedir. Aile veya yakını yanına döndürülen veya ergin olarak merkezden ayrılan çocukların düzenli aralıklarla izlenmesi ve ihtiyaçlarına göre desteklenmesi ikamet ettiği ildeki Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlüğü tarafından yapılmaktadır.

Rehabilitasyonu tamamlanan çocuklardan aile yanına döndürülemeyen çocuklar diğer sosyal hizmet birimlerimiz olan çocuk evleri veya çocuk evleri sitesi hizmet modellerinden yararlandırılmaktadır.

  • ANKA ÇOCUK DESTEK PROGRAMI

Çocuk Destek Merkezlerinde uygulanacak Psikososyal Destek ve Müdahale Programı geliştirilmesi amacıyla Bakanlığımız yetkilileri, saha çalışanları ve akademisyenlerden oluşan bir çalışma grubu tarafından Çocuk Destek Merkezlerinde kalan çocuklara ve ailelerine yönelik Anka Çocuk Destek Programı geliştirilmiştir. Anka Çocuk Destek Programı, Avrupa Birliğinin finansmanlığında UNICEF'in teknik desteği ile Türkiye‘de Çocuklar İçin Adalet Projesi kaynakları kullanılarak oluşturulmuştur. Temmuz 2014 tarihinde başlayan süreçte programın oluşturulması için 3 çalıştay yapılmış ve pilot uygulamalardan sonra programa son hali verilmiştir. Programın uygulanmasına yönelik; meslek elemanlarına (sosyal çalışmacı, psikolog, sosyolog, çocuk gelişimci ve öğretmen) uygulayıcı eğitimi, kuruluş müdürlerine yönelik bilgilendirme eğitimi ile eğitici eğitimleri verilerek 2014 yılı Aralık ayında program uygulamaya başlanmıştır.

Çocuklara ve ailelerine uygulanacak psikososyal destek ve müdahale programına Zümrüdü Anka kuşunun ismi olan Anka ismi verilmiştir.  

Program kapsamında çocukların ihtiyaç ve risklerinin belirlendiği Bireyselleştirilmiş İhtiyaç Ve Risk Değerlendirme Formu  (BİRDEF) geliştirilmiştir.

Çocuk Destek Merkezinde ilk defa uygulanmakta olan Anka Çocuk Destek Programıyla suça sürüklenmeleri, suç mağduru olmaları ve sokakta sosyal tehlikelerle karşı karşıya bulunmaları nedeni ile yaşadıkları travmaların etkilerinin en aza indirilmesi amaçlanan bu çocuklarımızın; düşünen, kendini geliştiren, kendine ve başaracağına inanan, yaşam becerisini zenginleştiren, entelektüel kapasitesini geliştiren, refah ve mutluluk içinde yaşam kalitesini arttıran çocuklar olmaları hedeflenmektedir.

Çok yönlü yaklaşım ve müdahaleyi amaçlayan Anka Çocuk destek Programı, Bireysel İhtiyaç ve Risk Değerlendirme Formu (BİRDEF), Destekleyici Ortam Bileşenleri, Grup Çalışmaları, Bireysel Danışmanlık, Aile Çalışmaları, Destekleyici Personel İçin Yaklaşım İlkeleri, Krize Müdahalede Kurumsal Yaklaşım bileşenlerinden oluşmaktadır.

Merkeze kabulü yapılan her çocuğa Anka Çocuk Destek Programı çerçevesinde merkez müdürü tarafından bir meslek elemanı, danışman olarak atanmaktadır. Danışman tarafından ilk 10 gün içinde çocuğa bireysel ihtiyaç ve risk değerlendirme (BİRDEF) formu doldurulmaktadır. Bu formla çocuğa uygulanacak psikososyal destek programının içeriği belirlenmektedir. Formda çocuğun merkeze geliş şekli, geliş nedeni, çocuğun eğitim durumu, ailenin ekonomik durumu, yaşadığı yer, arkadaş ilişkileri, fiziksel durumu, ruhsal durumu, madde kullanım durumu, istismar ve suça sürüklenme durumu, kişisel özellikleri, davranış sorunları ve ailevi özelliklerine ilişkin konular hakkında bilgi toplanmaktadır. Form sonrası ortaya çıkan ihtiyaç ve risklere göre çocuğa ve ailesine grup çalışmaları ve bireysel danışmanlık hizmeti verilmektedir.

Bireysel danışmanlık çalışmalarında; evden kaçma, kendine zarar verme davranışı, intihar, istismar mağduru, kriz yönetimi, krize müdahale ve travma modülleri uygulanmaktadır.

Grup çalışmaları ise kişisel gelişim ve sağlıklı yaşam, duygusal düzenleme, kişilik gelişimi, bağımlılık ve gebelik olmak üzere 5 bölüm ve 68 oturumdan oluşmaktadır.  Her bir oturum 45dk sürmektedir. Kişisel gelişim ve sağlıklı yaşam modülleri tüm çocuklara uygulanırken, suça sürüklenme, istismar mağduru olma, madde bağımlılığı, gebelik, öfke kontrolü, dürtü bozukluğu vb. durumlara göre uygulanan modüller çocukların bireysel farklılıkları ve ihtiyaçları dikkate alınarak uygulanmaktadır.

Aile ile çalışmada öncelikle ailenin çocuğun güvenliğini tehlikeye atacak bir eylemde bulunma riski bulunup bulunmadığı değerlendirilmektedir. Çocuğun ailesi ile görüşme yapılmasına engel bir durum olmaması halinde ailenin de katılımı sağlanarak sözleşme yapılmaktadır. Program kapsamında; ailelere, çocuk aile ilişkisinin güçlendirilmesi, etkin ebeveynlik becerileri, suça sürüklenen, madde bağımlısı ve istismar mağduru çocuğa yaklaşım konularında bireysel danışmanlık yapılmaktadır.

Etkin danışmanlık sistemi ile de merkezde kalan her bir çocuğun etkin bir şekilde takibinin sağlanması hedeflenmektedir. Çocuğun katılım hakkı ilkesi doğrultusunda çocuklar ile sözleşme yapılmaktadır. Her Çocuk Destek Merkezi kendi puanlama ve basamaklandırma sistemini oluşturarak bu sistemin yürütülmesinde ceza değil ödül odaklı yaklaşımı esas almaktadır.

Program kapsamında; çocuklar ile güne başlarken toplantısı yapılmaktadır. Merkezin işleyişine ilişkin temel kurallar, çocuklar ve personel tarafından görülebilecek büyüklükte uygun yerlere asılmasını, sosyal, kültürel, sportif faaliyetler ile meslek edindirme kursları çocukların özellikleri, ilgileri, yetenekleri ve ihtiyaçları göz önünde bulundurarak planlanmakta, çocukların gelişim düzeylerine göre günlük yaşam becerileri kazandırma faaliyetleri yapılmaktadır.

Anka çocuk destek programı ile her bir çocuğa özgü bireyselleştirilmiş destek programı üç aylık dönemlerle değerlendirilmekte olup uygulanan programdaki gelişmeler izlenmektedir.  Değerlendirme sonrası çocuğun ailesine tekrar dönüşü, farklı bir sosyal hizmet kuruluşuna nakli ile programa devamı hususu belirlenmektedir.

 

  • REFAKATSİZ ÇOCUKLARA YÖNELİK ÇALIŞMALAR

Ülkemize düzensiz göç yolu ile gelen ve uluslararası koruma talebinde bulunan refakatsiz çocuklar hakkında 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununa göre ilgili mahkeme tarafından hükmedilen koruyucu ve destekleyici tedbirler çerçevesinde hizmetler yürütülmektedir.

Kolluk kuvvetleri tarafından tespit edilerek Bakanlığımıza bağlı kuruluşlara yönlendirilen refakatsiz çocuklara yönelik iş ve işlemlerin İl Göç İdaresi Müdürlüklerince tamamlanmasının ardından Bakanlığımıza bağlı kuruluşlarda korunma ve bakım altına alınmakta; psiko-sosyal destek hizmetlerinden yararlandırılmaktadır. Çocuk Destek Merkezleri Yönetmeliğinin 5 inci Maddesinde refakatsiz çocuklara yönelik hizmet veren ihtisas kuruluşlarına yer verilmiştir. Bakanlığımızca refakatsiz çocukların ihtiyaçları doğrultusunda hizmetlerin yapılandırıldığı 6 ihtisas kuruluş oluşturulmuştur.

2013-2014 yıllarında İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü işbirliğinde Uluslararası Göç Örgütünün yürütücülüğü ve Norveç Kamu Güvenliği ve Adalet Bakanlığının finansman desteği ile “Türkiye’de Refakatsiz Çocuklara Erişim ve Çocuğun Yüksek Yararına Yönelik Hizmet Sunumunun Teşvik Edilmesi” başlıklı proje hayata geçirilmiştir.

Projesi kapsamında Türkiye’den geçiş yapan refakatsiz küçüklerin düzensiz göç durumunda sınırın ötesinde karşılaşabilecekleri risklere dair tarafsız ve pratik bilgilere sahip olmalarının sağlanması ve menşe ülkelerine dönmek için gönüllü geri dönüş seçeneğine ilişkin erişim ve kapasite oluşturma çabalarını tamamlayacak şekilde yüksek yararın belirlenmesi esas alınarak standart operasyonel prosedürlerin geliştirilmesi sağlanmıştır.

Proje kapsamında nitel görüşmeler yoluyla saha araştırması, refakatsiz çocuklarla çalışan personele yönelik eğitim programı, uluslararası işbirliği çalıştayı, erişim ve farkındalık kampanyaları gerçekleştirilmiştir. Projenin erişim kampanyaları çerçevesinde refakatsiz çocukların güvenli bilgiye erişimlerini desteklemek amacıyla web sitesi (http://www.safeinfointurkey.org/) hazırlanmıştır. Proje çalışmaları sonucunda oluşturulan proje değerlendirme raporu, eğitim kaynak dokümanları ve erişim materyallerinin basımı ve ilgili kurum ve kuruluşlara dağıtımı yapılmıştır.

Proje Materyalleri

  • SURİYE UYRUKLU REFAKATSİZ ÇOCUKLARA YÖNELİK HİZMETLER

Suriye’de yaşanan iç karışıklık nedeniyle ülkemize sığınarak ülkemizde “geçici koruma” statüsü ile barınan ve özel ihtiyaç sahibi grupta yer alan Suriye uyruklu refakatsiz çocuklara yönelik bakım ve barınma hizmetleri yürütülmektedir.

Kolluk kuvvetleri tarafından terk, buluntu vb. sebeplerle çadır/konteynır kent dışında kendisinden sorumlu bir yetişkinin refakati bulunmaksızın tek başına bulunan Suriye uyruklu refakatsiz çocukların, kayıtların incelenmesi suretiyle ülkemiz sınırlarında aile veya yakın akrabalarının olup olmadığının araştırılması sağlanmaktadır.

Yapılan araştırma neticesinde ülkemiz sınırlarında kanunen ya da örf ve adet gereği kendisinden sorumlu bir yetişkinin refakatinde bulunmadığı, özel ihtiyaç sahibi grupta yer alan “refakatsiz çocuk” olduğu tespit edilen çocuklar Bakanlığımız hizmetlerinden yararlandırılmakta; ailesinin ülkemizde olduğu tespit edilen çocukların ailelerine yönelik danışmanlık hizmetleri yürütülmekte olup psiko-sosyal destek ve bilinçlendirme çalışmaları ile uygun ortam sağlandığında aile yanına döndürülmesi sağlanmaktadır.

Ülkemizde sınırlarında ailesi ile birlikte olan ancak ailesi tarafından ihmal ve istismara uğradığı tespit edilerek Bakanlığımıza yönlendirilen çocuklar da haklarında ilgili mahkeme tarafından hükmedilen koruyucu ve destekleyici tedbirler çerçevesinde desteklenmektedir. Korunma ihtiyacı içindeki Suriye uyruklu çocuklar kurum bakımına alınmakta olup söz konusu çocuklara hizmet vermek üzere Adana Sarıçam Geçici Barınma Merkezi içinde refakatsiz çocuklara özgü birim oluşturulmuştur. Suriye uyruklu refakatsiz çocuklara özgü birimlerin ihtiyaç duyulan diğer illere yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar ile aile bakım modellerinden yararlandırılmasına yönelik proje çalışmaları devam etmektedir.

Ailesi veya akrabasının yanında çadır/konteynır kentte bulunan çocukların psiko-sosyal destek hizmeti alabileceği kreş ve çocuk dostu alanlar oluşturulmuştur.

  • MADDE KULLANAN ÇOCUKLARA YÖNELİK HİZMETLER

Korunma ihtiyacı içinde olup haklarında ilgili mahkemece bakım tedbir kararı verilen çocuklardan uçucu ve uyuşturucu madde bağımlısı olan çocukların Sağlık Bakanlığınca kısa ve uzun vadeli tıbbi tedavi rehabilitasyonları tamamlandıktan sonra psikososyal destek hizmeti alabileceği Çocuk Destek Merkezleri Bakanlığımızca oluşturulmuştur.

Bu merkezlerde çocuklara ve ailelerine yönelik psikososyal destek ve müdahale programı uygulanmaktadır. 

  • SOKAKTA YAŞADIĞI TESPİT EDİLEN ÇOCUKLARA YÖNELİK HİZMETLER

2005/5 sayılı Başbakanlık Genelgesi ile Türkiye genelinde uygulamaya konulan “Sokakta Yaşayan ve/veya Çalıştırılan Çocuklara Yönelik Hizmet Modeli” çerçevesinde sokakta yaşayan çocukların sokaktan çekilerek örgün veya mesleki eğitime yönlendirilmeleri, madde bağımlılığı tedavilerinin yapılması, barınma, beslenme, giyim, sağlık, eğitim vb. tüm ihtiyaçlarının karşılanması, toplumla yeniden bütünleştirilmesi sağlanmaktadır.

Sokakta yaşayan çocuklar arasından okula devam etmeyen çocukları eğitim-öğretim sistemine kazandırma, eğitim-öğretim sisteminde destekleme ve mesleki beceri kazandırmaya yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Ayrıca eğitim-öğretime devam eden ancak başarısız olan çocuklara yönelik eğitimlerini destekleyici faaliyetler yürütülmekte, çocukların başarısız oldukları derslere ilişkin başarılarını arttırmaya yönelik etüt çalışmaları ve ders desteği sağlanmaktadır.

Sokakta yaşayan çocukların ailelerine yönelik psiko-sosyal destek ve bilinçlendirme çalışmaları yürütülmektedir. Çocukların aileye dönüşlerinin mümkün olduğu durumların tespiti halinde aile ve çocuğun bir arada yaşamasına ilişkin uyum çalışmaları yürütülmektedir.

Sokakta yaşayan ve her türlü madde bağımlılığına açık olan çocukların sokaktan çekilerek bakım, barınma, sağlık, eğitim gibi tüm ihtiyaçlarının karşılanması ve sosyal uyumlarının sağlanarak toplumla bütünleştirilmesine yönelik yatılı hizmetler Çocuk Destek Merkezlerince yürütülmektedir. Çocuk Destek Merkezlerinde madde kullanan çocukların tedaviye yönlendirilmesi ve tedavisi tamamlanan çocukların psiko-sosyal destek hizmetlerinden yararlandırılarak örgün veya mesleki eğitime dahil edilmeleri sağlanmaktadır. Bu kapsamda Merkezler bünyesinde oluşturulan resim atölyelerinde çocuklarımızın sanatsal yönlerinin geliştirilmesi hedeflenmekte, boş zaman faaliyetleri için halk oyunları müzik vb. kurslar ile futbol, voleybol, basketbol, masa tenisi, judo, badminton, dağcılık, izcilik vb. etkinlikler düzenlenmektedir.